Cung cấp bảo hiểm y tế cho cả nhân viên bán thời gian. Đó là quyết định tốn kém, bị nhiều nhà đầu tư phản đối. Nhưng với nhà sáng lập Starbuck Howard Schultz, đó không phải là chi phí. Đó là lời hứa với quá khứ của chính mình.

Howard Schultz (1953) không sinh ra trong mùi cà phê rang. Ông sinh ra trong một khu nhà ở xã hội nghèo (Bayview Housing Projects) tại Brooklyn, New York, nơi mùi ẩm mốc và những cuộc cãi vã vì tiền bạc quen thuộc hơn mùi bánh mì nóng.

Cha ông là một tài xế xe tải, làm những công việc tay chân không có bảo hiểm, không có an sinh. Khi cha ông bị tai nạn trượt ngã trên băng, gãy chân và không thể làm việc, gia đình gần như không có gì để bấu víu. Không tiền tiết kiệm. Không bảo hiểm y tế. Không trợ cấp. Không một hệ thống nào đứng phía sau người lao động.

Schultz nhiều lần kể đây là “khoảnh khắc định nghĩa cuộc đời”. Cậu bé Howard lớn lên với một nỗi sợ phải sống một cuộc đời mà lao động chăm chỉ nhưng vẫn không được tôn trọng.

Chính ký ức đó trở thành hạt giống cho mong muốn xây một công ty đối xử tốt với người lao động.

NGƯỜI ĐẦU TIÊN HỌC ĐẠI HỌC VÀ GIẤC MƠ THOÁT NGHÈO

Howard là người đầu tiên trong gia đình được học đại học. Ông nhận học bổng thể thao và theo học ngành truyền thông tại Đại học Northern Michigan. Không ai trong gia đình biết con đường đó sẽ dẫn tới đâu, nhưng với ông, đại học là tấm vé để rời khỏi vòng lặp của nghèo khó.

Sau khi tốt nghiệp, ông làm các công việc bán hàng, trong đó có Xerox, rồi làm cho một công ty bán máy pha cà phê/drip coffee và thiết bị nhà bếp; tại đây ông được cử tới Seattle để chào bán máy pha cà phê cho một cửa hàng nhỏ tên là Starbucks.

Đó chỉ là một cửa hàng bán hạt cà phê, không có chỗ ngồi, không có ly mang đi. Nhưng điều khiến ông bất ngờ là sự đam mê của những người sáng lập với hạt cà phê. Họ nói về cà phê như nói về rượu vang.

Howard bị cuốn hút. Ông xin gia nhập công ty đó, dù phải giảm lương.

BƯỚC NGOẶT TẠI Ý

Năm 1983, Howard Schultz đến Milan, Ý trong một chuyến công tác.
Ở đó, ông nhìn thấy điều làm thay đổi cả cuộc đời mình.

Những quán espresso nhỏ nằm trên các con phố. Người ta ghé vào, nói chuyện với barista, trao đổi tin tức, cười đùa, rồi mới đi làm. Quán cà phê không chỉ là nơi uống cà phê.

Nó là một phần của đời sống cộng đồng.

Howard nhận ra:
Mỹ có nhà và nơi làm việc.
Nhưng thiếu một “nơi thứ ba”, nơi con người gặp nhau, trò chuyện, và cảm thấy thuộc về.

Ông trở về Seattle, đề nghị biến Starbucks thành chuỗi quán cà phê theo mô hình đó.
Nhưng những người sáng lập không đồng ý. Họ chỉ muốn bán hạt cà phê.

Howard rời công ty.

Ông tự mở một chuỗi quán cà phê nhỏ tên là Il Giornale, nhưng không có tiền, nên làm điều đó, ông phải gõ cửa hàng trăm nhà đầu tư, hơn 200 người từ chối.

II Giornale được mở với 400.000 USD đầu tiên từ 3 nguồn vốn chính. Starbucks (các founder Jerry Baldwin, Gordon Bowker) đầu tư 150.000 USD đổi lại Schultz cam kết mua hạt cà phê độc quyền từ họ. Bác sĩ địa phương Ron Margolis, 100.000 USD. Các nhà đầu tư nhỏ lẻ khác (doanh nhân Seattle): tổng khoảng 150.000 USD còn lại. Cá nhân Schultz đảm bảo hợp đồng thuê mặt bằng (dù lúc đó không có tài sản cá nhân đáng kể), và ông cùng 2 đồng nghiệp (Dave Olsen, Jennifer Ames-Karreman) làm việc trực tiếp sau quầy bar để tiết kiệm chi phí lao động.

Nhiều người khi đó không tin rằng người Mỹ sẽ trả tiền cho một ly cà phê đắt. Nhưng Howard tin vào một điều đơn giản, con người không chỉ mua cà phê, họ mua cảm giác được thuộc về.

Năm 1987, cơ hội đến.
Starbucks cũ được rao bán. Các nhà sáng lập Starbucks (Baldwin, Bowker, Zev Siegl) bán bộ phận bán lẻ (6 cửa hàng + thương hiệu, IP) với giá giá 3,8 triệu USD. Schultz có 60 ngày để trả.

Howard huy động vốn từ chính mạng lưới các nhà đầu tư II Giornale để mua lại Starbucks, và bắt đầu xây dựng công ty theo tầm nhìn của mình.

Schultz hợp nhất Il Giornale (3 quán) với Starbucks (6 quán + thương hiệu), tạo Starbucks Corporation với 11 quán ngay lập tức.

DOANH NGHIỆP ĐẶT CON NGƯỜI Ở TRUNG TÂM

Howard không muốn Starbucks chỉ là một chuỗi cửa hàng.

Ông muốn nó là một công ty mà chính ông, khi còn là cậu bé nghèo, đã ước cha mình được làm việc.

Ông gọi nhân viên là “partners", những người đồng hành. Và ông làm một điều gây sốc với giới kinh doanh Mỹ lúc bấy giờ:

Cung cấp bảo hiểm y tế cho cả nhân viên bán thời gian.

Đó là quyết định tốn kém, bị nhiều nhà đầu tư phản đối.

Nhưng với Howard, đó không phải là chi phí. Đó là lời hứa với quá khứ của chính mình.

Ông từng nói:
“Không ai trong gia đình tôi từng có bảo hiểm y tế. Tôi muốn xây dựng một công ty mà cha tôi ước mình được làm việc ở đó.”

TỪ QUÁN CÀ PHÊ NHỎ ĐẾN BIỂU TƯỢNG TOÀN CẦU

Dưới sự lãnh đạo của Howard Schultz, Starbucks phát triển từ vài chục cửa hàng thành hàng chục nghìn cửa hàng trên khắp thế giới (IPO 1992, hiện có hơn 35.000 quán). Starbucks trở thành một đế chế cà phê toàn cầu.

Nhưng triết lý của ông không thay đổi:

Starbucks không bán cà phê.
Starbucks bán trải nghiệm con người.

Ánh sáng ấm.
Âm nhạc nhẹ.
Barista nhớ tên khách.
Một chiếc bàn nhỏ để ngồi đọc sách hay làm việc.

Đó là “ngôi nhà thứ ba” giữa nhà và nơi làm việc.

NGƯỜI ĐÀN ÔNG QUAY LẠI ĐỂ CỨU CÔNG TY CỦA MÌNH

Năm 2000, Howard rời vị trí CEO.

Nhưng đến năm 2008, khi Starbucks rơi vào khủng hoảng vì mở rộng quá nhanh, ông quay lại.

Ông đóng hàng trăm cửa hàng, dừng mở rộng, và tập trung lại vào điều cốt lõi: trải nghiệm con người và chất lượng cà phê, đào tạo lại người pha chế (barista).

Ông không cứu công ty bằng tài chính.
Ông cứu nó bằng triết lý ban đầu.

DI SẢN: DOANH NGHIỆP NHƯ MỘT CỘNG ĐỒNG

Howard Schultz rời Starbucks năm 2018.
Khi đó, Starbucks đã trở thành một trong những thương hiệu toàn cầu lớn nhất.

Nhưng di sản lớn nhất của ông không phải là số cửa hàng.
Đó là một cách nhìn khác về doanh nghiệp:

Một công ty có thể tăng trưởng nhanh, nhưng vẫn đặt con người ở trung tâm.

Một thương hiệu có thể toàn cầu, nhưng vẫn tạo cảm giác thân thuộc.

Một doanh nghiệp có thể kiếm tiền, nhưng vẫn giữ phẩm giá cho người lao động.

Howard Schultz không xây Starbucks từ cà phê.
Ông xây nó từ ký ức về một người cha không được bảo vệ.

Vì vậy, bài học lớn nhất của ông là:

Đừng xây doanh nghiệp chỉ để bán sản phẩm.
Hãy xây doanh nghiệp để giải quyết một nỗi đau mà bạn từng trải qua.

Và khi doanh nghiệp đặt con người lên trước lợi nhuận, lợi nhuận thường sẽ tự tìm đến sau.

Starbucks không thành công vì cà phê ngon hơn. Nó thành công vì khiến con người cảm thấy mình được thuộc về.