QUANTITATIVE METHOD (PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG) - MODULE 1: RATES AND RETURNS (LÃI SUẤT VÀ LỢI NHUẬN)

HAI CÁCH TÍNH LÃI SUẤT BÌNH QUÂN - TRUNG BÌNH CỘNG VÀ TRUNG BÌNH NHÂN

Trong thế giới tài chính, con số không bao giờ biết nói dối, nhưng cách chúng ta tính toán lại có thể tạo ra những “cú lừa” thị giác đầy ngoạn mục. 

Khi nhìn vào một khoản đầu tư với các mức tăng giảm qua từng năm, đại đa số chúng ta thường nghĩ ngay đến cách tính Trung bình cộng (Arithmetic Mean) vì sự đơn giản và quen thuộc.

Tuy nhiên, chỉ khi sử dụng Trung bình nhân (Geometric Mean) – công thức phản ảnh trọn vẹn bản chất của lãi kép và sự biến động thực tế của dòng tiền – bức tranh tài chính thật sự mới được hé lộ.

Nội dung dưới đây sẽ giúp bạn giải mã sự khác biệt cốt lõi giữa hai phương pháp tính này, lý giải vì sao một khoản đầu tư báo lãi +4% trên giấy tờ thực chất lại đang âm vốn -5%! Và quan trọng nhất: Khi nào nên dùng công thức nào để đưa ra quyết định đầu tư thông thái nhất. 

1. Lợi suất trung bình cộng là gì? (Arithmetic Mean Return)

Hiểu theo ngôn ngữ đời sống: Đây đơn giản là cách tính trung bình cộng mà chúng ta hay dùng từ thời đi học (cộng tất cả các con số lại rồi chia cho tổng số lần)

Bản chất trong tài chính: Nó giả định rằng số tiền bạn đầu tư ở mỗi kỳ là hoàn toàn giống nhau (tức là cứ mỗi năm bạn lại bỏ ra một cục tiền gốc cố định ban đầu bằng nhau để chơi lại từ đầu, lãi hay lỗ của năm trước không dính dáng gì đến gốc của năm sau).

Công thức trung bình cộng: (THAM KHẢO HÌNH)

Ví dụ thực tế: Giả sử trong 3 năm liên tiếp, khoản đầu tư của bạn lần lượt đạt các mức lời/lỗ là: -50%, +35%, và +27% => Trung bình cộng là (-0.5 + 0.35 + 0.27)/3 = 4%

Nhìn vào 4% lãi thấy kèo cũng thơm nhỉ? Nhưng có thật là thơm không? Hãy đi qua khái niệm tiếp theo!

2. Lợi suất trung bình nhân là gì? (Geometric Mean Return)

Hiểu theo ngôn ngữ đời sống: Đây là cách tính tốc độ tăng trưởng thực tế theo thời gian (có tính đến hiệu ứng lãi kép hoặc lỗ kép). Trong thực tế, tiền lời hay tiền lỗ của năm nay sẽ được gộp thẳng vào vốn để tính tiếp cho năm sau. Tiền đẻ ra tiền, hoặc lỗ thì lỗ trên tổng cục tiền đang teo tóp dần.

Tại sao nó quan trọng hơn? Khi đầu tư, bạn không đời nào rút hết tiền ra rồi năm sau lại ném vào đúng số vốn ban đầu như giả định của trung bình cộng. Tiền lỗ năm nay sẽ làm giảm quỹ tiền của bạn, khiến năm sau rất khó gỡ.

Công thức trung bình nhân: (THAM KHẢO HÌNH)

Quay lại ví dụ ở trên, nếu ta áp dụng trung bình nhân, kết quả sẽ là... -5%/năm! Tới đây bạn còn thấy thơm nữa không nhỉ 🙂

Dù tính trung bình cộng ra tận +4% (nghe có vẻ ngon ăn), nhưng tính theo trung bình nhân thực tế thì tài khoản của bạn đang lỗ trung bình 5% mỗi năm! Lý do là cú sốc lỗ 50% ở năm đầu đã giáng một đòn chí mạng, khiến hai năm sau dù có lãi cao cũng không thể bù đắp nổi phần vốn đã mất.

VẬY RÚT RA ĐƯỢC GÌ?

Khi nào dùng Trung bình cộng (Arithmetic Mean)?

- Dùng khi bạn muốn ước tính hoặc dự báo cho một kỳ hạn đơn lẻ trong tương lai (ví dụ: Bạn muốn dự đoán xem năm tới khả năng cao thị trường sẽ tăng trưởng bao nhiêu phần trăm dựa vào lịch sử).

- Con số này thường cao hơn và phù hợp để đánh giá hiệu suất rời rạc của từng năm độc lập.

Khi nào dùng Trung bình nhân (Geometric Mean)?

- Dùng khi bạn muốn biết tốc độ tăng trưởng thực tế của khoản tiền của bạn KHI ĐÃ ĐẦU TƯ LIÊN TỤC QUA NHIỀU NĂM/NHIỀU KỲ MÀ KHÔNG RÚT LÃI (tính từ lúc bắt đầu bỏ tiền vào cho đến khi kết thúc).

- Đây là con số phản ánh chính xác nhất việc tài sản của bạn thực sự sinh sôi hay bị teo đi. Các nhà đầu tư thông thái và quỹ đầu tư luôn nhìn vào trung bình nhân để biết thực chất dòng tiền của họ đã đi về đâu theo thời gian.