Learner Networking Community
MỘT TẬP HỢP CƠ HỘI HẤP DẪN CHƯA CHẮC CÓ MỘT CHIẾN LƯỢC
Có một điều tôi thường nhận thấy khi xem xét các kế hoạch tăng trưởng của doanh nghiệp: rất nhiều quyết định đầu tư đều có lý do hợp lý, nhưng khi đặt cạnh nhau lại chưa chắc tạo thành một chiến lược.
Thêm một ngành hàng, mở một nhà máy, phát triển một chuỗi bán lẻ, đầu tư sang một thị trường mới. Cơ hội nào cũng có tiềm năng, dự án nào cũng có cơ sở để bảo vệ. Nhưng khi tất cả cùng đòi hỏi vốn, nhân sự và năng lực quản trị, doanh nghiệp có thể đang phân bổ nguồn lực vào quá nhiều giả thuyết cùng lúc.
Tôi từng thấy những doanh nghiệp tăng trưởng tốt rồi dần đánh mất sự linh hoạt vì chính những quyết định mở rộng của mình. Doanh thu và tài sản tăng lên, nhưng khả năng xoay chuyển khi một giả thuyết sai ngày càng thu hẹp.
Đôi khi, điều làm tôi quan tâm nhất khi xem xét một kế hoạch tăng trưởng lại là những gì doanh nghiệp đã quyết định không làm.
Đây cũng là điều khiến tôi nhớ đến Strategy Rules (tạm dịch: Quy luật của chiến lược) của David B. Yoffie và Michael A. Cusumano, một trong những cuốn sách về chiến lược tôi yêu thích nhất.
Cuốn sách nghiên cứu tư duy chiến lược của Bill Gates, Andy Grove và Steve Jobs. Ba người rất khác nhau, nhưng có những nguyên lý chiến lược khá tương đồng. Các tác giả đúc kết thành năm quy luật: nhìn xa về phía trước rồi suy luận ngược về hiện tại; đặt cược lớn nhưng không cược cả công ty; xây dựng nền tảng và hệ sinh thái chứ không chỉ sản phẩm; tận dụng đòn bẩy và sức mạnh; xây dựng tổ chức quanh sở trường của người lãnh đạo.
Tôi thích cách các tác giả nhìn chiến lược qua những lựa chọn thực tế, trong những thời điểm chưa có sẵn câu trả lời. Nhìn lại lịch sử kinh doanh, chúng ta thường đánh giá một quyết định dựa trên kết quả cuối cùng. Nhưng ở thời điểm các quyết định chiến lược được đưa ra, chẳng ai biết chắc điều gì sẽ xảy đến.
ĐẶT CƯỢC LỚN, NHƯNG KHÔNG CƯỢC CẢ CÔNG TY
Nửa cuối thập niên 1980, Microsoft cùng IBM phát triển OS/2, hệ điều hành được kỳ vọng thay thế DOS.
Gates vẫn duy trì Windows như một hướng phát triển song song. Khi Windows 3.0 ra mắt tháng 5/1990 và thành công, trong khi quan hệ với IBM dần rạn nứt, lựa chọn này giúp Microsoft giữ quyền chủ động đối với tương lai của mình.
Trong Strategy Rules, các tác giả gọi đó là nguyên lý "Make Big Bets, Without Betting the Company".
Câu hỏi không chỉ là ván cược lớn đến đâu, mà là doanh nghiệp còn giữ được bao nhiêu lựa chọn nếu kết quả không như kỳ vọng.
TRÁNH RƠI VÀO TẦM NGẮM
Một nguyên tắc khác tôi rất thích trong sách là "Stay Under the Radar", nằm trong quy luật về đòn bẩy và sức mạnh cạnh tranh.
Các tác giả sử dụng hình ảnh judo và sumo để nói về cách doanh nghiệp sử dụng tương quan sức mạnh. Judo tận dụng sự linh hoạt và sức mạnh của đối thủ, trong khi sumo sử dụng quy mô để áp đảo.
Khi Apple đàm phán bản quyền với các hãng thu âm đầu những năm 2000, thị phần máy tính cá nhân của Mac chỉ ở mức một con số phần trăm. Với các hãng đĩa, bán nhạc qua một nền tảng nhỏ như vậy là một thử nghiệm có rủi ro hạn chế.
iTunes Store ra mắt tháng 4/2003, chỉ dành cho người dùng Mac. Tháng 10/2003, Apple mở rộng sang Windows. Đầu tháng 11, theo Apple, iTunes Store đã chiếm hơn 80% lượng tải nhạc hợp pháp có trả phí trong tuần khảo sát của Nielsen SoundScan.
Apple đã biến chính vị thế nhỏ của mình thành lợi thế khi đàm phán.
Trong ngành hàng tiêu dùng, tôi lại thường thấy các thương hiệu nhỏ làm điều ngược lại: cố trông lớn hơn chính mình.
Họ nhìn vào danh mục của thương hiệu lớn và thấy mình còn thiếu sản phẩm. Nhìn vào hệ thống phân phối và thấy mình cần thêm điểm bán. Nhìn vào ngân sách truyền thông và thấy mình cần đầu tư mạnh hơn.
Cuối cùng, doanh nghiệp xây dựng một phiên bản thu nhỏ của đối thủ, với nguồn lực ít hơn rất nhiều.
Chiến lược đôi khi bắt đầu từ việc nhận ra những cuộc cạnh tranh không đáng tham gia. Ít nhất là chưa đáng tham gia lúc này.
NHIỀU CÔNG TY CHƯA PHẢI LÀ MỘT HỆ SINH THÁI
Một lựa chọn chiến lược khác của Apple là mở App Store cho các nhà phát triển ứng dụng bên ngoài.
Apple tạo ra iPhone, nhưng không thể tự phát triển mọi ứng dụng mà người dùng cần. Khi App Store ra đời, các nhà phát triển có thể đưa ứng dụng của mình đến người dùng iPhone, còn Apple có thêm những sản phẩm bổ trợ mà không phải tự đầu tư phát triển.
Người dùng càng đông, các nhà phát triển càng có động lực tham gia. Ứng dụng càng phong phú, iPhone càng hấp dẫn với người dùng mới. Sự phát triển của mỗi bên lại làm tăng giá trị cho các bên còn lại.
Đây là cơ chế tạo nên sức mạnh của một hệ sinh thái nền tảng.
Tôi thường gặp những doanh nghiệp gọi việc mở rộng sang nhiều thương hiệu, nhiều công ty hay nhiều công đoạn trong chuỗi giá trị là xây dựng hệ sinh thái.
Các hoạt động ấy hoàn toàn có thể tạo ra lợi thế về chi phí, năng lực cung ứng hoặc phân phối. Nhưng sở hữu nhiều hoạt động kinh doanh chưa đủ để hình thành một hệ sinh thái theo nghĩa mà Strategy Rules đề cập.
Điều đáng xem xét là các thành phần có thực sự làm tăng giá trị cho nhau hay mỗi hoạt động mới lại cần thêm vốn, khách hàng, nhân sự và một bộ máy vận hành riêng.
Một doanh nghiệp có thể mở rộng rất nhanh về tài sản và doanh thu, trong khi lợi thế cạnh tranh không tăng tương ứng.
Họ có nhiều công ty hơn, chứ chưa chắc có một hệ sinh thái.
SỞ TRƯỜNG CỦA NGƯỜI LÃNH ĐẠO
Có lẽ nguyên lý khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là "Shape the Organization Around Your Personal Anchor". Tạm hiểu là xây dựng tổ chức dựa trên những năng lực nổi trội và đặc điểm riêng của người lãnh đạo.
Trong nhiều khung phân tích chiến lược, doanh nghiệp thường được nhìn qua thị trường, đối thủ, nguồn lực và năng lực cạnh tranh. Nhưng khi trực tiếp tham gia điều hành và làm việc với các founder, tôi thấy dấu ấn cá nhân của người lãnh đạo có ảnh hưởng sâu hơn nhiều so với những gì một bản chiến lược thường thể hiện.
Gates mạnh về phần mềm, Grove về kỷ luật kỹ thuật và vận hành, còn Jobs về thiết kế sản phẩm. Cùng một thị trường, cùng một cơ hội, hai founder có thể tạo ra hai doanh nghiệp hoàn toàn khác nhau.
Nhưng chính Jobs cũng cho thấy mặt còn lại. Khi iPhone ra mắt năm 2007, ông chưa muốn cho các nhà phát triển bên ngoài viết ứng dụng chạy trực tiếp trên thiết bị. Apple ưu tiên kiểm soát trải nghiệm và tính ổn định của sản phẩm, nhất quán với triết lý phát triển sản phẩm của Jobs. Đến năm 2008, App Store ra đời và mở ra hệ sinh thái ứng dụng của iPhone.
Một năng lực từng làm nên thành công ở giai đoạn đầu có thể trở thành giới hạn khi doanh nghiệp bước sang giai đoạn tiếp theo.
Điều tôi đánh giá cao ở Strategy Rules là các tác giả không cố tìm ra một hình mẫu CEO lý tưởng. Gates, Grove và Jobs rất khác nhau, kể cả ở những điểm từng bị xem là hạn chế.
Họ biết khai thác lợi thế riêng, xây dựng tổ chức phù hợp với cách mình tạo ra giá trị và đối diện với những giới hạn trong chính phong cách lãnh đạo của mình.
MỘT CHÚT TỈNH TÁO KHI ĐỌC
Đây là câu chuyện của ba người đã thắng, và những quyết định của họ được nhìn lại khi đã biết kết quả. Có bao nhiêu founder từng đặt cược lớn như vậy, nhưng không ai viết sách về họ?
Tôi vẫn thường quay lại với cuốn sách này sau những giai đoạn làm việc với các bài toán chiến lược phức tạp.
Những nguyên lý ấy không khó nhớ. Nhưng trong kinh doanh, biết điều gì đúng về mặt chiến lược và thực sự đưa ra được lựa chọn tương ứng là hai việc rất khác nhau.
Nhất là khi lựa chọn ấy đòi hỏi phải từ bỏ một cơ hội đang rất hấp dẫn.



