Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu là một phần trong gói chính sách “Fit for 55”, nhằm giúp EU giảm 55% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030 so với mức phát thải của năm 1990, và đạt được mục tiêu trung hòa khí hậu vào năm 2050.

CBAM được thiết kế để đảm bảo tính công bằng trong việc định giá phát thải khí nhà kính trong quá trình sản xuất hàng hóa nhập khẩu vào EU, đặc biệt đối với những sản phẩm có mức phát thải cao. Chính sách này sẽ được triển khai dần dần qua ba giai đoạn chính:

• Giai đoạn chuyển tiếp: từ tháng 10/2023 đến hết năm 2025
• Giai đoạn chính thức: từ tháng 1/2026 đến hết năm 2033
• Giai đoạn toàn diện: từ tháng 1/2034 trở đi

Trong giai đoạn chuyển tiếp, các đơn vị nhập khẩu chỉ cần khai báo dữ liệu phát thải cho cơ quan quản lý. Tuy nhiên, từ 01/2026, nếu hàng hóa có lượng phát thải vượt mức quy định của EU, nhà nhập khẩu sẽ phải mua CBAM Certificate để bù trừ.

Năm 2025 là năm cuối cùng của giai đoạn chuyển tiếp, và Ủy ban Châu Âu sẽ tiến hành điều chỉnh để chuẩn bị cho giai đoạn chính thức bắt đầu từ năm 2026.

1. Phương Pháp Tính Phát Thải

EU yêu cầu chỉ chấp nhận phương pháp tính toán phát thải theo tiêu chuẩn của EU. Phương pháp này không giống với cách tính toán phát thải của cơ sở sản xuất, mà gần tương tự với phương pháp tính toán phát thải theo vòng đời sản phẩm.

Phạm vi tính toán phát thải không bao quát toàn bộ chuỗi giá trị từ khai thác nguyên liệu đến xử lý cuối vòng đời sản phẩm. Phạm vi tính toán chỉ bao gồm:

• Phát thải trực tiếp và gián tiếp trong quá trình sản xuất, chế biến nguyên liệu đầu vào (không bao gồm khai thác, vận chuyển).
• Phát thải trực tiếp và gián tiếp trong quá trình sản xuất hàng hóa thành phẩm.

Ban đầu, EU sẽ áp dụng giá trị mặc định khi chưa thể tính toán phát thải thực tế để tạo sự linh hoạt. Tuy nhiên, từ 01/01/2025, giá trị mặc định sẽ không còn được sử dụng, ngoại trừ đối với hàng hóa phức tạp có phát thải dưới 20% tổng lượng phát thải trong sản phẩm.

2. Doanh Nghiệp Ngoài EU Có Thể Khai Báo Trực Tiếp

EU sẽ cho phép các nhà sản xuất ngoài EU khai báo trực tiếp thông qua Hệ thống Cơ Sở Dữ Liệu CBAM. Điều này giúp các nhà sản xuất ngoài EU chủ động hơn trong việc khai báo, đặc biệt đối với các nhà sản xuất cung cấp hàng hóa cho nhiều đối tác EU, chỉ cần khai báo một lần mỗi quý thay vì nhiều lần cho từng đối tác.

Khai báo trực tiếp cũng bảo vệ thông tin nhạy cảm và bí mật kinh doanh của doanh nghiệp. Cổng đăng ký sẽ mở từ 01/01/2025.

3. Rà Soát và Mở Rộng Danh Mục Hàng Hóa

Vào năm 2025, Ủy ban Châu Âu sẽ tiến hành rà soát kết quả triển khai giai đoạn chuyển tiếp. Một trong những mục tiêu của rà soát là mở rộng danh mục hàng hóa chịu sự điều chỉnh của CBAM cả về chiều sâu lẫn chiều rộng.

• Chiều sâu: Các sản phẩm hạ nguồn trong chuỗi giá trị của các ngành như xi măng, sắt thép, phân bón, nhôm, điện và hydrogen sẽ được bổ sung vào danh mục.
• Chiều rộng: EU có thể bổ sung các ngành hàng khác có lượng phát thải lớn, như giấy, nhựa, gương/kính và các sản phẩm từ chúng.

Do đó, các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU các mặt hàng này cần chủ động chuẩn bị để thích ứng với những thay đổi sắp tới.

Lợi Ích Của Việc Chủ Động Thích Ứng

Chủ động thích ứng với những thay đổi trong chính sách CBAM không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, mà còn mở ra cơ hội gia tăng đơn hàng tại thị trường khó tính như EU, giúp doanh nghiệp phát triển bền vững và có tính cạnh tranh cao hơn trong tương lai.