CBAM Cơ Chế Điều Chỉnh Biên Giới Carbon

Trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) chính thức triển khai cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới, CBAM – Carbon Border Adjustment Mechanism đang trở thành yêu cầu tuân thủ bắt buộc đối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong các ngành công nghiệp phát thải cao.

CBAM không chỉ là một quy định môi trường, mà còn là công cụ thương mại – tài chính nhằm đảm bảo hàng hóa nhập khẩu vào EU phải chịu chi phí carbon tương đương với hàng hóa sản xuất trong EU.

Download Tài Liệu:  Download

TỔNG QUAN LỘ TRÌNH CBAM (2023 → SAU 2026)

CBAM được triển khai theo 3 giai đoạn chính, với mức độ nghĩa vụ tăng dần theo thời gian:

GIAI ĐOẠN 1 – XÁC ĐỊNH DOANH NGHIỆP CÓ THUỘC CBAM HAY KHÔNG

Bước đầu tiên và quan trọng nhất là xác định phạm vi áp dụng CBAM.

Doanh nghiệp cần tự đánh giá:

• Sản phẩm có xuất khẩu vào EU hay không

• Sản phẩm đó có nằm trong danh mục hàng hóa chịu CBAM do EU ban hành

Danh mục CBAM hiện hành gồm 6 nhóm chính

• Thép & gang

• Nhôm

• Xi măng

• Phân bón

• Điện

• Hydro

Kết luận

• Nếu không thuộc danh mục → hiện chưa chịu CBAM

• Nếu thuộc danh mục → BẮT BUỘC tuân thủ CBAM, kể cả trong giai đoạn chuyển tiếp

GIAI ĐOẠN 2 – GIAI ĐOẠN CHUYỂN TIẾP CBAM

Thời gian: 01/10/2023 – 31/12/2025

Doanh nghiệp CHƯA phải nộp tiền, nhưng BẮT BUỘC phải báo cáo phát thải carbon.

Đây là giai đoạn để EU thu thập dữ liệu, đồng thời cũng là thời gian “chuẩn bị sống còn” cho doanh nghiệp xuất khẩu.

2.1. Doanh nghiệp phải làm gì trong giai đoạn chuyển tiếp?

Thu thập dữ liệu phát thải (Embedded Emissions)

Bao gồm phát thải phát sinh trong quá trình sản xuất hàng hóa xuất khẩu:

🔹 Phát thải trực tiếp (Scope 1)

• Đốt nhiên liệu: than, dầu, khí…

• Phát thải từ quy trình công nghệ (luyện kim, clinker, hóa chất…)

🔹 Phát thải gián tiếp (Scope 2)

• Điện năng tiêu thụ phục vụ sản xuất

Tính toán phát thải theo phương pháp CBAM của EU

• Phải sử dụng phương pháp do EU quy định

• ❌ Không chấp nhận ước tính chủ quan

• ❌ Không sử dụng phương pháp nội bộ không được EU công nhận

Nếu không cung cấp được dữ liệu hợp lệ → EU sẽ áp “default values”, thường cao hơn rất nhiều so với phát thải thực tế.

Báo cáo CBAM theo QUÝ

• Báo cáo theo từng quý: Q1 – Q2 – Q3 – Q4

• Nộp trên CBAM Transitional Registry

• Trách nhiệm pháp lý thuộc về nhà nhập khẩu EU, nhưng nguồn dữ liệu đến từ nhà máy / doanh nghiệp sản xuất

RỦI RO NẾU KHÔNG TUÂN THỦ ĐÚNG

• Phạt tiền hành chính

• Bị đưa vào diện kiểm tra tăng cường

• Mất uy tín và nguy cơ mất khách hàng EU

GIAI ĐOẠN 3 – CBAM CHÍNH THỨC

Áp dụng từ 01/01/2026

Từ năm 2026, CBAM không còn dừng ở báo cáo, mà trở thành nghĩa vụ tài chính thực sự.

QUY TRÌNH CBAM CHÍNH THỨC – 6 BƯỚC

Bước 1 – Đăng ký CBAM Declarant
Nhà nhập khẩu EU phải đăng ký tư cách CBAM Declarant để được phép nhập khẩu hàng hóa chịu CBAM.

Bước 2 – Xác minh phát thải (Verification)
Dữ liệu phát thải phải được bên thứ ba độc lập kiểm chứng theo yêu cầu của EU.

Bước 3 – Khai báo hằng năm
Khai báo:

• Khối lượng hàng hóa nhập khẩu

• Lượng phát thải carbon tương ứng

Bước 4 – Mua CBAM Certificates
Giá chứng chỉ CBAM được neo theo giá carbon của EU ETS, biến động theo thị trường.

Bước 5 – Nộp CBAM Certificates
Số chứng chỉ phải nộp tương ứng với tấn CO₂ phát thải gắn với hàng hóa nhập khẩu.

Bước 6 – Điều chỉnh nếu đã đóng carbon ở nước xuất khẩu
Nếu doanh nghiệp đã chịu carbon tax / ETS nội địa, EU cho phép khấu trừ một phần, nhưng chỉ khi cơ chế đó được EU công nhận.

LƯU Ý QUAN TRỌNG

CBAM không phải là thuế nhập khẩu
CBAM là cơ chế “trả tiền cho phát thải carbon”

Phát thải càng cao → chi phí CBAM càng lớn → giảm sức cạnh tranh.

AI CHỊU TRÁCH NHIỆM GÌ TRONG CBAM?

Trong thực tế triển khai, CBAM thường được vận hành theo chuỗi trách nhiệm rõ ràng:

KẾT LUẬN

CBAM không còn là câu chuyện của tương lai.
Doanh nghiệp không chuẩn bị dữ liệu từ 2024–2025 sẽ phải trả chi phí carbon rất lớn từ năm 2026.

Ngược lại, doanh nghiệp đi sớm sẽ:

• Giảm chi phí CBAM

• Giữ vững khách hàng EU

• Tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng bền vững toàn cầu