NOKIA "TRÙNG SINH", LỘT XÁC THẦN THÁNH NHỜ AI

Giới công nghệ toàn cầu đang chứng kiến một trong những cuộc "trùng sinh" vĩ đại nhất trong lịch sử. Vào tháng 4/2026, giá cổ phiếu của Nokia trên sàn chứng khoán Mỹ đã thiết lập mức đỉnh cao nhất trong vòng 16 năm qua, đẩy giá trị vốn hóa của tập đoàn này tiệm cận mốc 55 tỷ USD. Sự hồi sinh từ cõi chết của cựu vương điện thoại di động đang khiến giới phân tích Phố Wall phải ngả mũ thán phục.

Cú ngã ngựa lịch sử và quyết định chặt tay cầu sinh

Đối với thế hệ 8X, 9X, Nokia từng là một tượng đài bất tử. Những chiếc điện thoại "nồi đồng cối đá" như Nokia 1100 (bán ra 250 triệu chiếc) hay siêu phẩm nắp gập Nokia N93 từng thống trị toàn cầu. Kể từ khi tung ra chiếc điện thoại kỹ thuật số GSM đầu tiên trên thế giới vào năm 1992, Nokia đã mở ra một chặng đường thống trị kéo dài 14 năm. Vào thời kỳ đỉnh cao năm 2005, cứ 10 chiếc điện thoại được bán ra trên toàn cầu thì có 7 chiếc là của Nokia, tất cả các thương hiệu còn lại (Motorola, Samsung, LG...) cộng lại chỉ chiếm chưa tới 3 phần. Nokia lúc bấy giờ là vị vua tuyệt đối trong lĩnh vực điện tử tiêu dùng toàn cầu.

Bước ngoặt từ cực thịnh chuyển sang suy vong bắt đầu vào năm 2007. Steve Jobs ra mắt thế hệ iPhone đầu tiên, Google mở mã nguồn hệ điều hành Android, Nokia lại đặt cược vào hệ điều hành Windows Phone, phạm phải sai lầm chiến lược và cuối cùng không còn sức xoay chuyển tình thế.

Năm 2013, Nokia đón nhận thời khắc đen tối nhất. Thị phần trên thị trường điện thoại thông minh toàn cầu đã giảm xuống chỉ còn khoảng 3%, bị đánh bật hoàn toàn khỏi top 5, bị Samsung, Apple và vô số các thương hiệu Android bỏ lại phía sau một khoảng cách rất xa. Doanh thu bốc hơi 70%, vốn hóa bay mất 90%, hãng buộc phải bán tống bán tháo mảng điện thoại cho Microsoft với giá rẻ mạt 5,44 tỷ euro, cái giá chỉ bằng doanh thu một quý của Nokia thời cực thịnh. Cùng với việc bán mảng kinh doanh, Nokia cũng khởi động một đợt sa thải quy mô lớn lên tới hàng chục nghìn người trên toàn cầu. Từng là bá chủ điện thoại di động toàn cầu, nay lại luân lạc thành một "quý tộc sa sút" phải bán mình để cầu sinh, tương lai mờ mịt, dần nhạt nhòa khỏi tầm nhìn của công chúng.

Tuy nhiên, ít ai biết rằng, ngay trước khi bán mình đúng một tháng, ban lãnh đạo Nokia đã có một quyết sách mang tính sinh tử, chi 1,7 tỷ euro mua lại toàn bộ cổ phần của Siemens trong liên doanh viễn thông, quyết tâm lùi về ở ẩn để cày cuốc trong mảng thiết bị mạng hạ tầng.

Đạp trúng và cưỡi lên siêu cuồng phong AI

Điều gì đã mang Nokia trở lại bệ thần? Câu trả lời chính là mạng quang học. Sự bùng nổ của AI tạo sinh (Generative AI) đã tạo ra những siêu nhà máy trung tâm dữ liệu khổng lồ. GPU (vi xử lý đồ họa) của Nvidia dùng để tính toán, còn chip nhớ (RAM/ROM) dùng để lưu trữ. Thế nhưng, dữ liệu AI khổng lồ lên tới hàng chục Petabyte cần một con đường để luân chuyển giữa các thiết bị này với tốc độ chớp nhoáng mà không bị nghẽn. Cáp đồng hay kết nối điện truyền thống đã hoàn toàn bất lực.

Giải pháp duy nhất cứu rỗi AI chính là viễn thông quang học hay truyền thông quan học, dùng sợi quang và sóng ánh sáng để truyền dữ liệu. Đừng thấy sợi quang rất mỏng, lượng thông tin có thể truyền tải trong một giây đạt tới 100Tbps, tương đương với khả năng truyền tải của 1.000 sợi cáp đồng cộng lại. Hơn nữa, sự hao hụt tín hiệu khi truyền tải là đặc biệt nhỏ, mỗi km chỉ hao hụt 0,2dB, không cần phải lắp đặt thường xuyên các bộ khuếch đại tín hiệu là đã có thể thực hiện truyền tải đường dài xuyên Thái Bình Dương, xuyên Đại Tây Dương.

Nếu nói dây cáp mạng thường dùng ở nhà là đường bộ thông thường, thì viễn thông quang học chính là đường cao tốc siêu cấp tám làn xe hai chiều. Ba ưu thế lớn "chạy nhanh, chứa được nhiều", "đi được xa, tiêu hao ít", "không bị nhiễu, ổn định hơn" đã trở thành một mắt xích then chốt không thể thiếu trong chuỗi công nghiệp AI.

Đứng trước ngọn gió AI, viễn thông quang học đã bước vào kênh tăng trưởng cấp độ nghìn tỷ USD và Nokia đã đánh hơi thấy mỏ vàng này từ rất sớm. Nếu AI là cơn sốt vàng, thì mạng quang học chính là những chiếc xẻng không thể thiếu. Công ty công nghệ hàng đầu thế giới Lumentum, chuyên thiết kế và sản xuất các sản phẩm quang học và quang tử tiên tiến dự báo, đến năm 2030, tổng thị trường tiềm năng (TAM) của truyền thông quang học AI sẽ tăng vọt từ 18 tỷ USD của năm 2025 lên 90.000 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) lên tới 40%, không gian tăng trưởng là vô cùng rộng lớn.

Những nét bút thần kỳ định thiên hạ

Để làm bá chủ đường đua mới, Nokia đã tung ra hai đòn thâu tóm quyết liệt được giới phân tích gọi là "nét bút của thần". Năm 2016, họ chi 15,6 tỷ euro thâu tóm Alcatel-Lucent, công ty mẹ của phòng thí nghiệm Bell Labs danh giá. Nước cờ này giúp Nokia gom trọn kho bằng sáng chế viễn thông khổng lồ, bù đắp ngay lập tức sự hụt hơi về công nghệ lõi.

Chưa dừng lại, năm 2024, ngay trước thềm bùng nổ của siêu chu kỳ AI, Nokia tiếp tục vung 2,3 tỷ USD thâu tóm Infinera, hãng cung cấp thiết bị mạng quang học hàng đầu Bắc Mỹ. Thương vụ này lấp đầy 3 yếu điểm của Nokia, đó là công nghệ truyền tải quang học tốc độ cao (DCI), tệp khách hàng là các gã khổng lồ Cloud Mỹ và năng lực đúc chip quang học (InP), là người chơi toàn diện trong lĩnh vực mạng quang học phục vụ sức mạnh tính toán AI.

Cũng nhờ đó, đến năm 2025, Nokia chễm chệ ở vị trí thứ hai toàn cầu về mạng quang học (chiếm 21% thị phần) và độc tôn ngôi vương trong mảng công nghệ XGS-PON (35% thị phần). Đỉnh điểm của sự công nhận đến vào tháng 10/2025, khi vua chip Nvidia rót thẳng 1 tỷ USD đầu tư chiến lược vào Nokia, chính thức gắn mác "cổ phiếu cơ sở hạ tầng AI lõi" cho cựu vương tới từ Phần Lan.

Nhiều chuyên gia kinh tế chuyên theo dõi công nghệ nhận đinh, dù doanh thu năm 2025 (22,4 tỷ USD) chỉ bằng 1/3 thời kỳ đỉnh cao bán điện thoại nhưng chất lượng dòng tiền và rào cản công nghệ của Nokia hiện tại là không thể phá vỡ, cựu vương này đã trở thành người chơi cốt lõi của viễn thông quang học. Chấp nhận chặt đứt cánh tay để sinh tồn, lặng lẽ mài giũa suốt hơn một thập kỷ trong bóng tối, Nokia đã chứng minh một chân lý, kẻ vĩ đại không phải là kẻ chưa từng nếm mùi thất bại, mà là kẻ có đủ bản lĩnh để kiến tạo lại giang sơn từ đống tro tàn. Một Nokia hoàn toàn mới và đáng sợ hơn bao giờ hết, đã chính thức quay trở lại.